Both ENDS


Strijden voor duurzame palmolie

Het is een jaarlijks terugkerend drama: de grootschalige bosbranden in Indonesië, waarbij veel mensen, ook in de buurlanden, gezondheidsschade oplopen door de rook en waardevol regenwoud wordt vernietigd. Een van de hoofdoorzaken: palmolie. Both ENDS was in 1997 één van eerste organisaties die aandacht vroegen voor de problemen rond grootschalige palmolieproductie en zet zich sindsdien onvermoeibaar in voor de verduurzaming van de palmoliesector.

 

Het belang van palmolie voor Indonesië

In de jaren '90 stimuleerde de Wereldbank de Indonesische overheid om de oliepalmproductie op te schroeven. Dat zou goed zijn voor de economie. Inmiddels is een gebied van ca. 9 miljoen hectare (ruim twee keer Nederland) omgezet in palmolieplantages. Van alle palmolie die Europa binnenkomt, komt ongeveer 40% uit Indonesië. Uitgaande van eerdere ambities van de Indonesische overheid zouden nog ca. 10 miljoen, deels onontgonnen, hectares toegewezen moeten worden aan oliepalmteelt. De huidige president heeft echter een moratorium ingesteld op verdere expansie.     web1_oliepalmen

 

De omvang van de totale palmolieproductie zal de komende jaren alleen maar toenemen. Oliepalm is namelijk één van de goedkoopste en meest productieve bronnen van plantaardige olie. De opbrengst per hectare is veel hoger dan bij olijven, zonnebloemen of raapzaad. Palmolie zit dan ook in veel producten, zoals chocolade, tandpasta, shampoo en afwasmiddel en wordt ook veel gebruikt als brandstof (zie onder). De wereldmarkt voor palmolie groeit al jaren met zo'n 4 tot 5 procent per jaar.

 

web2_gekapt-bos     Ontbossing en landjepik: palmolieproductie in de praktijk
Maar de productie van deze palmolie gaat met veel problemen gepaard. Ten eerste is daar de schade aan het milieu: er wordt kostbaar regenwoud en daar levende flora and fauna -zoals tijger, olifant en orang oetan - voor opgeofferd. Veel bos wordt in brand gestoken, hoewel dit ook in Indonesië nu strikt verboden is. Hiermee is palmolieproductie een grote bron van broeikasgasemissies, vooral als het ontginning van koolstofrijke veenbossen betreft.

 

De palmolieplantages die voor het oorspronkelijke bos in de plaats komen, zijn grootschalige monoculturen. De oorspronkelijke rijke biodiversiteit verdwijnt en oppervlakte- en grondwater raken vervuild door gebruik van pesticiden en kunstmest. Bovendien raakt de bodem bij slecht beheer soms al na 15 jaar uitgeput door de teelt van oliepalm.

 

Daarnaast wordt de lokale bevolking vaak van hun land verdreven om plaats te maken voor de plantages. In veel gevallen verleent de overheid concessies aan palmoliebedrijven zonder bestaande eigendoms- en gebruiksrechten te erkennen. Goede kadastrale kaarten ontbreken veelal. Gegevens over bestaand landgebruik door lokale gemeenschappen, voor bijvoorbeeld bosbeheer, landbouw en tuinbouw, zijn hier meestal niet in verwerkt. Deze gemeenschappen worden vaak niet erkend als legitieme eigenaren of gebruikers, terwijl zij het land vaak al vele generaties gebruiken als bron van inkomen. Niet alleen voor voedselproductie, maar ook voor andere basisbehoeften zoals hout, medicinale planten, honing, rotan en andere niet-houten bosproducten.    

web3_bord-hier-mag-je-niet-ontginnen

Bord met daarop de tekst van een gerechtelijk besluit dat

dit gebied niet ontgonnen mocht worden.


Deze landroof leidt vaak conflicten over landrechten tussen de lokale bevolking en palmoliebedrijven en tussen de lokale bevolking onderling, met als gevolg toenemende armoede, gevangenisstraffen of soms zelfs dodelijk geweld.

 

Oprichting Ronde Tafel voor Duurzame Palmolie (RSPO)
Toen Indonesië begin jaren 2000 wederom letterlijk in brand stond, organiseerde Both ENDS met collega-organisaties in Amsterdam een internationale conferentie om deze problemen aan het licht te brengen en oplossingen te formuleren. Hieraan namen het bedrijfsleven, de Nederlandse en Indonesische overheid en Indonesische NGO's deel.

 

RSPOIn antwoord op de groeiende problemen rond palmolie - en de afwachtende houding van overheden van producenten- en consumentenlanden - hebben een aantal bedrijven (waaronder Unilever) en NGO's (in het bijzonder het Wereld Natuur Fonds) vervolgens het initiatief genomen tot de Round Table on Sustainable Palm Oil (RSPO). RSPO is zowel een merk, een certificeringssysteem als een platform en streeft naar 100% duurzame palmolie.

 

In 2016 heeft de RSPO rond de 3.000 leden, waaronder bedrijven die actief zijn in de teelt, handel en verwerking van palmolie, financiële instellingen en maatschappelijke organisaties. Both ENDS is sinds 2005 lid van de RSPO; adjunct-directeur Paul Wolvekamp is sinds 2014 lid van de Board of Governors van de RSPO: "RSPO is een cruciaal onderdeel van onze inspanningen om de palmoliesector naar 100% duurzaamheid te brengen." Hoe de RSPO dat doet, legt Paul Wolvekamp uit in onderstaand interview:

 

 

Van de wereldwijd beschikbare palmolie is nu al 17% gecertificeerd via RSPO. Dit betekent onder andere dat de deelnemende bedrijven zich hebben gecommitteerd aan goede arbeidsomstandigheden voor de arbeiders, het respecteren van de (land)rechten van de lokale bevolking, en afzien van het kappen of afbranden van waardevol bos voor palmolieplantages.

 

web5_certifiedpalmBoth ENDS zet zich binnen de RSPO in om de verduurzaming van de palmoliesector verder te stimuleren, de naleving van de RSPO standaard te verbeteren en de positie van de lokale bevolking te versterken. Daarnaast is de RSPO op initiatief van Both ENDS begonnen met het RSPO Outreach programma. Met dit Outreach programma wil de RSPO lokale organisaties ondersteunen die gemeenschappen, die te maken hebben met palmolieproductie, willen informeren over de mogelijkheden om via de RSPO problemen aan de orde te stellen en hen willen helpen bij het vinden van oplossingen.

 

Amsterdam Declaration: naar 100% duurzame palmolie
Nederland is de grootste importeur van palmolie in Europa en wil werken aan het bevorderen van duurzame handels- en productieketens. Both ENDS heeft daarom, als lid van de RSPO, deelgenomen aan een dialoog met het ministerie van Buitenlandse Zaken. We hebben Minister Ploumen van Ontwikkelingssamenwerking en Handel gevraagd zich tijdens het Nederlands voorzitterschap van de Europese Unie in de eerste helft van 2016 op te werpen als ambassadeur van duurzaam gecertificeerde palmolie.

 

Nederland heeft daaropvolgend in december 2015 een conferentie georganiseerd in Amsterdam, waar de 'Amsterdam Declaration' is ondertekend door een vijftal EU-lidstaten. Hiermee committeren Nederland en andere EU-lidstaten, alsook bedrijven zich aan 100% gecertificeerde palmolie. Paul Wolvekamp: "Het positieve is dat nu ook regeringen medeverantwoordelijkheid willen nemen voor verduurzaming van de palmolieketen."

 

Daarnaast is Both ENDS ook buiten de RSPO actief in het verduurzamen van de palmoliesector:

 

Participatieve planning van landgebruik
Een van de manieren om de landrechten van de lokale bevolking te waarborgen, is door participatieve planning van landgebruik (Participatory Land Use Planning, PLUP). Hierbij wordt het lokale, werkelijke landgebruik samen met de bevolking in kaart gebracht. Both ENDS heeft van 2010 tot 2013 een PLUP-project gecoördineerd in West Kalimantan, een regio in Indonesië met veel palmolieplantages. Het project heeft geleid tot een constructieve dialoog tussen gemeenschappen en de lokale overheid, en tot opties om de community maps te gebruiken bij de planning van landgebruik door de overheid.

 

De film 'Mapping our Future' beschrijft hoe een gemeenschap, op basis van hun zelfgemaakte community map, besluit over een aanbod van een palmoliebedrijf:


In een vervolgproject werkt Both ENDS samen met de Indonesische NGO JKPP aan het verder uitbreiden van PLUP. Hiervoor hebben we gezamenlijk een instructiefilm en informatiepakket over PLUP gemaakt. JKPP gebruikt dit in trainingen voor lokale organisaties en zelfs een aantal districtsregeringen, die hiermee hun eigen PLUP-projecten op kunnen zetten. JKPP heeft samen met lokale dorpsgemeenschappen al 5 miljoen hectare gemeenschapsland in kaart gebracht.

 

Alternatief voor palmolie: niet-houten bosproducten

Daarnaast ondersteunt Both ENDS lokale gemeenschappen in hun zoektocht naar andere manieren van economisch bosbeheer, die zo op een duurzame manier het bos kunnen gebruiken voor hun levensonderhoud. "Deze diversificatie is belangrijk", legt Paul Wolvekamp uit. "Palmolie alleen zal nooit genoeg werkgelegenheid en inkomsten opleveren voor de snelgroeiende rurale bevolking. Want ook al kan het voor een kleine boer heel lucratief zijn oliepalm te telen, is het riskant om te afhankelijk te zijn van dit gewas. De prijzen voor palmolie zijn onderhevig aan de grillen van de wereldmarkt. Bovendien is zo'n monocultuur kwetsbaar: ze laat weinig ruimte voor andere gewassen en de kans op plagen en ziektes is groot. Een ander punt is dat andere producten uit het bos essentieel zijn voor de voedselzekerheid. Dit strategische belang wordt ook door de huidige Indonesische regering benadrukt."

 

cmp3.9.27.0Lq4 0x3738a7bb

 

    De productie en verkoop van niet-houten bosproducten (non-timber forest products, NTFP) zijn wat Both ENDS betreft een belangrijke aanvulling op palmolie. Voorbeelden van niet-houten bosproducten zijn rotan, honing, fruit, noten of bamboe. Deze producten spelen een centrale rol in het levensonderhoud van vooral inheemse gemeenschappen en zijn zeer gewild op lokale, regionale en internationale markten. 

 

Both ENDS ondersteunt daarom het NTFP Exchange Programme, een netwerk van zo'n 60 lokale organisaties in 6 landen in Azië. NTFP-EP ondersteunt 600 lokale gemeenschappen bij bosbeheer, het 'oogsten' van niet-houten bosproducten en de verkoop hiervan. Ook draagt NTFP-EP bij aan het veiligstellen van de landrechten van deze gemeenschappen, een voorwaarde voor duurzaam bosbeheer en duurzame economische streekontwikkeling. Daarnaast vraagt NTFP-EP aandacht voor het cruciale belang van niet-houten bosproducten binnen het beleid van nationale overheden. In de alliantie Rich Forests werken Both ENDS en NTFP-EP samen aan het stimuleren van de handel in bosproducten.

Rich-Forest-logo

 

Palmolie als brandstof
Een ander aandachtspunt is het gebruik van palmolie als brandstof. De EU wil dat in 2020 een groter percentage brandstof die voor vervoer wordt gebruikt, bestaat uit hernieuwbare bronnen, zoals biobrandstof. Veel Europese landen hebben daarom het bijmengen van biobrandstoffen in diesel en benzine verplicht. Een groot aandeel van deze biobrandstof is inmiddels palmolie. Bijna de helft van alle palmolie die de EU binnenkomt wordt als biobrandstof ingezet. Deze palmolie is overwegend niet RSPO-gecertificeerd. Deze realiteit staat in schril contrast met de afspraken uit de eerder genoemde Amsterdam Declaration.

 

Both ENDS vindt het bijmengen van biobrandstoffen zoals palmolie, alsook olie uit andere voedselgewassen, zoals koolzaad, soja of suikerriet, dan ook niet verantwoord onder deze omstandigheden. De Nederlandse overheid dient in Nederland en op EU-niveau te voorkomen dat deze ongewenste situatie zich doorzet. In een brief aan het kabinet van 5 september 2016 roepen Both ENDS, Natuur & Milieu, Greenpeace Nederland, IUCN NL en Oxfam Novib de Nederlandse overheid daarom op om hun beleid op het gebied van biobrandstoffen te wijzigen.     web8_vrachtwagenvolpalm

 

Het probleem breidt zich uit
Voorlopig lijkt de wereldwijde negatieve impact van palmolie eerder toe- dan af te nemen. Ook steeds meer gebieden in Latijns-Amerika en Afrika staan in de belangstelling van palmolieproducenten. Ook hier staat niet alleen de biodiversiteit onder druk, maar ook de mensenrechtensituatie. Met name in Latijns-Amerika nemen de mensenrechtenschendingen rond palmolieplantages toe. Both ENDS zal inventariseren hoe we ook daar maatschappelijke organisaties kunnen ondersteunen en hoe deze organisaties kunnen leren van hun collega's in Azië.

 

Lees meer nieuws over palmolie:

 

 

 

 

 


Nl
En

schrijf u in
  • 160916_palmolieknop.png
  • 160916_Nicaraguakanaalknop.png
  • banner_climate_fund.png
  • banner_jwhi2.png
  • banner_richforests.png
  • banner_harbour_expansion.png
  • banner_barro_dam.png
  • schrijf u in